Mun lam ovdebáin Mätkiporgâmuš-blogiteevstâin (Uási 1, Uási 2) muštâlâm, ete mii peerâ viättá uáli ennuv ääigi autost. Taan keerdi mun čálám eenâb-uv párnái porgâmušâin. Párnáigijn jotteem ij lah ain älkkee, ko uási párnáin já nubbe rävisolmooš-uv táválávt rumâduveh määđhi ääigi. Muái láán kálláin čuávdám tom nuuvt, ete táválávt sun vuájá. Tiäđust-uv sun lii mottoom verd karttâm čokkáđ-uv autost, eromâšávt talle ko stuárráábeh párnááh hárjuttâlškuođijn autoin vyeijim. Munjin vist lii ain heivim pyereest, ete mun tuše čokkáám autost, tastko must láá ennuv mielâkiddiivááh pargoh. Tyelli tälli mun kođám, motomin jurgâlâm teikkâ čálám maidnii. Já sáttá must leđe fáárust pyeri kirje‑uv.
Na maid talle párnááh pargeh? Ääigi viettim autost ij lah ain lamaš sijjân älkkee, mii lii iberdettee. Munnuu nuorâmus ij lijkkuu ollágin mađhâšiđ autoin. Sun ij vajaččii čokkáđ ko mij vyeijip pirrâ Suomâ tuohu teehi, motomin kale Suomâ raajij ulguubeln-uv. Mut kuássin mij ep lah tondiet pááccám pááikán, ete kiästnii ličij vaigâd leđe automaađhijn. Taan keesi muái láán kuittâg lopedâm nuorâmusân, ete sun piäsá mađhâšiđ meid eres fiävroin ko autoin.
Kirjeh já loostah
Munnuu párnáid luuhâm lii lamaš ain tehálâš, já ton tááhust mist láá táválávt fáárust kirjeh já loostah. Mist ij lah lope kevttiđ puhelimijd ige tabletijd autost, já nuuvt kalga ain keksiđ maidnii muide. Jis mätki lii paijeel 800 kilomeetterid, te talle mun sáátám adeliđ suullân tijme verd ruvduääigi, mut táválávt mun vaađâm ohtsâšorroom teikkâ rávhudume kirjijgijn já lostâigijn.
Párnááh loheh ennuv maaŋgâmuđusijd kiirjijd. Motomin kiinii lohá meid nuorâmusân jiänusân, motomin sun sáttá jieš‑uv luuhâđ teikkâ aainâs-uv keččâđ kuuvijd. Loostâin mist luuhâp enâmustáá Vuolli Vuonjâšijd. Fáárust lii táválávt meid mottoom puđâldemlostâ, mast láá pargopitáh.
Muusik já jienâkirjeh
Ko munnuu stuárráábeh párnááh láin uceh, te mun ain läävejim lavluđ ennuv. Mun čokkájim sunnuu kooskâst tyehipeeŋkâst já lávdástim ko stuárráb-uv täsni. Ko suái oođijn, te must lâi muu jieččân äigi. Ko kuálmád párnám šoodâi, te sun lâi‑uv olâttittee älkkee ige tarbâšâm maiden ohjelmijd. Sun tuše oođij autost.
Jienâkiirjijn mij lep navdâšâm ubâ peerâ. Mii perruu jiellâh jienâkiirjijn lii lamaš Ella já skipáreh. Tast jiešalnees aalgij-uv mii rähisvuotâ Ella-kirjijd, já tot lâi stuárráámus suijâ toos, mondiet mun meridim jurgâlškyettiđ Ella-rááiđu meid anarâškielân.
Nuorâbij párnái maađhijd lii maŋgii piäluštâm meid maaŋgâlágán muusik. Táválávt fáárust lii lamaš laavlâsekkâ, mast lii mottoom muddoost puáhtám pajediđ koortâid, main leijee lavluid mij lep talle oovtâst lavlum. Motomin lep kuldâlâm muusik Spotifyst já YouTubest. Ovdil viermistreamääigi mij kuldâlijm jienâkiirjijd já muusik cd‑skiärust.
Autospeelah
Mii peerâ lijkkoo ennuv speelâi spellâmân. Jyehi määđhist puátá-uv mottoom muddoost autospeelâ äigi. Mist lii uáli jo vijđes valjiittâs maaŋgâmuđusijn autospeelâin. Vuosmužžân lii autoi aicâdem. Juáháš uásálist speelân já väljee olssis automeerhâ teikkâ ‑ivne. Meridep, mon räi mij luuhâp, já tot, kote vuosmužžân piäsá ton lohon, vuáittá. Motomin, eromâšávt keessiv, lii hitruu mutteđ speelâ nuuvt, ete väljee olssis tiätu fiävru: auto, aassâmauto, reka teikkâ veikkâ tuolmâmpyerá. Ohtii kiinii lii joba vuáittám tuolmâmpyeráin. Toh láá olâttittee ennuv joođoost keessiv. Nuorâmus lii muttám speelâ meid nuuvt, ete motomin mii aiccâp tááluid, jaavrijd teikkâ veikkâ linjášautosajattuvâid. Sust ko lii pyeri mielâkuvviittâs, te sun keksee veikkâ maid. Já táválávt sun haalijd jieš toollâđ lovo čuággáin.
Autost lii hitruu spellâđ meid puohlágánijd säni- teikkâ matematiikspeelâid. Puáhtá ovdâmerkkân valjiđ mottoom puustav, moin kalga sääni algâttiđ: M tego muorâ, M tego mielkki, M tego máánu jno. Nuorâmus lii taas keksim taggaar njuolgâdus, ete jis ij innig keksii, puáhtá ettâđ ”ivne” já molsođ puustav. Taan speelâst kihheen ij vyeiti, lii tuše hitruu keksiđ oovtâst saanijd. Speelâ puáhtá spellâđ meid nuuvt, ete sääni nohá ain siämmáá pustavân. Teikkâ jis haalijd rähtiđ speelâ vaigâdubbon, te sääni kalga älgiđ siämmáin pustaváin ko moos oovdeb sääni nohá. Matematiikspeelâin mij keksip nuorâmuu várás oohtân- já kepidemrekinistmijd. Sun álgá leđe jo uáli čeppi tain.
Autospeelâi lasseen mist láá fáárust meid olmâ speelah, maid spellâp autost. Mun lam irâttâm raijiđ autospeelâid nuuvt, ete tain iä liččii liijkás ennuv uásih. Mii perruu jiellâh lii Smart10-spellâ. Tast-uv tiäđust-uv láá uccâ uásih, nuuvt ete fáárust kannat leđe mottoom litte, moos pittáid puáhtá nuurrâđ. Nomâlâssân ohtii lep purgám uáli ennuv autost ovdil ko ohtâ tain uccâ čapis naappâláin kavnui kostnii stoovlij vyelni. Spellâ lii kuittâg hirmâd pyeri autost. Tom lii älkkee keigiđ nuubán, já koččâmušah adeleh sehe párnáid já rävisulmuid tuárvi háástuid, ko siävut siisâ tagarijd koortâid, moh suápih puohháid. Čuággáid-uv lii älkkee rekinistiđ.
Sierâdemkiedih já eres orostemsajeh
Ko mij viettip ennuv ääigi autost, te kale motomin kalga orostiđ-uv. Puohâi mielâsajeh láá jieškote-uvlágáneh sierâdemkiedih já kirjeráájuh. Kirjeráájuin lii táválávt meid pyeri eelliđ siämmást hiivsigist, já Laapi puoh kirjeráájuin puáhtá luoihâttiđ kiirjijd jieijâs kirjerájukorttáin. Mist láá kirjerájukoortah meid Kuopion. Luoihâttem lasseen maaŋgâin kirjeráájuin lii eromâšávt keessiv saje, kost puáhtá väldiđ olssis kiävtust meddâlistum kiirjijd. Laapi kuávlust mii perruu jiellâhkirjerááju lii Tuárnusist.
Meid evviseh láá tehálâš uási mii automaađhijn. Mij väldip ain ennuv evvisijd fáárun pääihist, vâi nelginággu ij peesâ olâttittiđ, mut motomin lii hävski meid orostiđ ovdâmerkkân lahcâjieŋâid puurrâđ. Mij rähistep eromâšávt uccâ kesikähvisoojijd.
Magareh autoporgâmušah tist láá? Ličij suotâs kuullâđ kommentijd já oonâid eromâšávt autospeelâin. Hävskis keesi puohháid já suotâs automääđhih!
Artikkâlkove: Henna Tervaniemi