Mii lii saada sämikielân? Lii-uvks tot ain uážžuđ teikâ finniđ? Kuás kalga kevttiđ nube já kuás nube? Tágárijd koččâmušâid kielâtiettee távjá finnee. Mun meid halijdiččim tiettiđ já halijdiččim čeepiht västidiđ koijâdeijei. Ain tot ij lah nuuvt älkkee. Taan artikkâlist irâttâm čielgiđ, magarijd vástádâsâid sääni occee puávtáččij máhđulávt finniđ. Já meid čielgiim tom, mondiet vástádâsah iä lah nuuvtkin älkkeht kavnâmist.
Ovdilgo tággáár koččâmušân puáhtá mottoomnáál västidiđ, te ferttee čokkáđ oho verd já tutkâđ. Suomâkielâ saada-verbâ lii pyeri ovdâmerkkâ tast, et sänikirje ij lah aldagin vaalmâš, jis sämikielâst váiluh kevttimohtâvuođah já ovdâmeerhah.
Suomâkielâ saada-veerbân láá maŋgâ vastuu sämikielâst. Taan čalluu várás lam iskâm huksiđ säniartikkâl toin naalijn, et lam váldám huámášumán maaŋgâid ettâmvuovijd, mast kiävttoo suomâkielâst saada-verbâ, já talle lam iskâm ettâđ siämmáá ääši njyebžilávt sämikielân.
Taan säniartikkâl huksiimist lam ovdánâm suomâkielâst sämikielân, adai taat artikkâl lii puátimin suomâ–säämi-sänikiirján. Vaalmâš tot ij valagin lah, mut irâttâs kuittâg.
1. Vastaanottaa jtak; saada lupa
Uážžuđ, finniđ
Taan ohtâvuođâst uážžuđ já finniđ lává siämmáá merhâšuumeest. Koččâmuš lii mottoom tiiŋgâ teikâ love vuástáväldimist.
Sain häneltä hienot sukat.
Mun ožžum sust fiijnâ suhháid.
Minä sain sen lahjaksi.
Mun finnejim tom skeŋkkân.
Sain luvan käyttää opettajan autoa.
Ožžum love, et puávtám kevttiđ máttáátteijee auto.
Siihen sinä kyllä helposti saat luvan.
Toos tun kale älkkeht finniih love.
2. Saada lupa tehdä jtak
Uážžuđ + infinitiiv
Talle ko koijâduvvoo lope moosnii teikâ talle ko lope ij mieđettuu moosnii, ij pyevti kevttiđ finniđ-veerbâ, mut kalga kevttiđ uážžuđ-veerbâ.
Sinne et saa mennä yksin.
Tohon jieh uážu moonnâđ ohtuu.
Minä sain ostaa uuden tietokoneen koululle.
Mun ožžum uástiđ uđđâ tiätumaašin škoovlân.
Saanko tulla sisään?
Uážum-uv puáttiđ siisâ?
3. Onnistua jssak tehtävässä, vastaanottaa jtak ansaittua, onnistua hankkimaan
Finniđ
Taat vađâččij eenâb-uv tutkâmijd. Aaibâs tego kielâpelji halijdičij tuhhiittiđ meid uážžuđ taan juávkun… Jiem lah kuittâg tääl vises.
Miten kurssista saa hyvän arvosanan?
Maht kuursâst finnee šiev árvusääni?
Saan palkan aina kuun puolivälissä.
Mun finniim päälhi ain máánu pelimuddoost.
Mistä olet lohia saanut?
Kost luosâid lah finnim?
4. Yrittää tehdä t. saada jtak
Uážudiđ
Taan juávhust koččâmuš lii jo idiomaatlii kiävtust. Uážudiđ almoot korrâ já vädis irâttem.
Pitkään yritin saada naulaa irti seinästä ennen kuin se lähti.
Kuhháá mun uážudim tom spijkkár seeinist ovdilgo vuolgij.
Yritin saada sitä härkää kiinni.
Mun uážudim tom eergi.
Nuortenneuvoston tavoitteena on ollut saada toimelle vakituinen rahoitus.
Nuorâirääđi ulmen lii lamaš uážudiđ tooimân fastâ ruttâdem.
5. Yrittää saada jtak aikaiseksi mutta epäonnistua
Selgâttiđ
Taat lii šiev sääni toos ko olmooš iirât uážžuđ maidnii ááigán mut ij luhostuu.
Hittoako lienee, en saa kirvesvartta aikaiseksi.
Faanin ko lâš, jiem ákšunoovdâ seelgât.
Hän ei saanut yhtään lasta.
Tot ij selgâttâm oovtâgin päärni.
6. Olla saamatta aikaiseksi
Selgâniđ; nakkaniđ
Taat kiävttu lii negatiivlijn celkkuin ko miinii ij tábáhtuu veik mielâ ličij-uv.
Minä en saanut lähdettyä sinne.
Mun jiem selgânâm toho vyelgiđ.
Minä en saanut sitä tehtyä.
Mun jiem selgânâm tom porgâđ.
Vaatteita en vieläkään saanut ripustettua kuivumaan.
Mun jiem valagin nakkanâm heŋgâstiđ pihtâsijd kuškâđ.
7. Saada kiinni
Fattiđ
Taan juávhust saahâ lii kiddâ toppiimist teikâ väldimist.
En saanut palloa kiinni.
Mun jiem fattim páálu.
Meidän täytyy saada staalo kiinni ennen kuin se karkaa.
Mij ferttip fattiđ stáálu ovdilgo tot kárgáá.
8. Saada tietää, nähdä tms.
Puáttiđ
Idiomaatlávt taas suápá puáttiđ + infinitiiv, mut muu mielâst ij vissâ liččii máhđuttem ettâđ aašijd uážžuđ-verbáin. Nyanseh láá kuittâg váhá eresmuđusiih: Puáttiđ-verbâ fáálá uáinu, et äšši puátá jiešmeidlist vuástáväldee kuuvl. Uážžuđ-verbâ vist váátá eenâb jieijâs aktiviteet ašij čielgiimist mut siämmást meid epiluhostuumeest mottoom suujâ keežild.
Minä en saanut tietää siitä asiasta mitään.
Mun jiem puáttám tiettiđ ton ääšist maiden.
Minä en saanut nähdä sitä koskaan.
Mun jiem puáttám uáiniđ tom kuássin.
9. Passiivi, onnistua saamaan jtak, tulla saaduksi
Finnâšuđ
Finniđ-veerbâst puáhtá suorgiittiđ passiivveerbâ finnâšuđ. Talle koččâmuš lii luhhoost, ko miinii tuođâi šadda já puátá. Ko peri mottoom peeivi sänikirje-uv finnâšuuččij ton muudon, et tast tuođânálásávt ličij ävkki kevttei…
Ne asiat, jotka nyt on saatu, eivät ole tulleet itsestään.
Toh ääših, moh láá taan räi finnâšum, iä lah puáttám jiešmeidlist.
Inarin kylälle oli saatu tie läpikulkukuntoon vuonna 1925.
Aanaar markkânân lâi finnâšum maađij čoođâjotteemoornigân ive 1925.
10. Saada pentuja, esim. kissasta
Čivgâđ
Taan ovdâmeerhâst kissá finnee čiivgâid – mut maht ko olmooš tom taha? Sun párná (parnâđ), ovdâmerkkân. Tágáreh ovdâmeerhah kalgeh ain lasettuđ, nuuvt et taatkin säniartikkâl ij lah aldagin vaalmâš.
Kissa sai eilen pentuja.
Kissá čiivgâi jieht.
Kove: ua_Bob_Dmyt_ua (Pixabay)