Savâstâllâm Sveeicist uđđâvuođâiijâ tábáhtum Crans-Montana tullâpyelimist juátkoo ain. Luhottesvuođâst čuuvtij ruásnulum uhreh láá tipšum maaŋgâ enâmist. Tääl Sveicci lii vuolgâttâm Italian paijeel 100 000 euro reekkig italialij uhrij tipšomist Sveeicist. Italia uáiviminister Giorgia Meloni lii kočodâm reekkig epivuoigâlâžžân.
Sveeici uáinust koččâmuš lii ruutiintooimâst. Sveicci ij kuulâ Euroop unionân, mut tast láá kyevtkoskâsiih sopâmušah EU‑enâmijgijn tiervâsvuotâkoloi sajanmäksimist. Tai sopâmušâi mield olgoeennâmlij pyeccei tipšo rekigistoo jo‑uv pyeccee päikkienâmist teikâ suu táhádâsâst. Normaaltiileest taat vyehi tuáimá pyereest, mut Crans-Montana tábáhtus ij lamaš moinnân naalijn táválâš: koččâmuš lâi viärráás luhottesvuođâst, mii vaađâi jotelis aalmugijkoskâsii reagistem. Italia mielâst eidu taat epitáválâš tile lii merhâšittee.
Italia haldâttâs tiädut, et luhottesvuođâ maŋa enâmeh toimii ohtsâšpargoost toin naalijn, et koloin ij lam saahâ. Italia vuolgâttij piäluštâshelikopter já vaaldij vuástá lammâšum ulmuid jieijâs pyecceiviäsoid, ige tot lah vuolgâttâm maggaargin reekkig Sveeicin. Italia kiäččá, et humanitaarlii kriisist heiviittuvvoo vuosâsajasávt solidaarlâšvuotâ, ij reekkigtuálu. Meloni haldâttuv reaktio nuávdit taam linjá: jis Italia išedij Sveeici mávsuittáá, te mondiet Sveicci parga nubenáál?
Meid paijeel 100 000 euro reekkig neelji ulmuu uánihâš, nyevt pirrâmpeeivi pištám tipšoost ij lah hälbi. Sveeici tiervâsvuotâtipšo lii ohtâ Euroop tivrâsumosijn tiervâsvuotâsysteemijn, mii jieijâs uásild čielgee ollâ hade. Liijká taat tábáhtus lii pozettâm savâstâllâm tast, moin naalijn koloh kalgeh maksuđ huápulijn raajijd rastaldittee kriisâtiilijn. Taat tábáhtus kovvee-uv vijdásub čuolmâ Euroopist: tiervâsvuotâtipšo lii aalmuglávt uárnejum, mut kriisah – tego viärráás luhottesvuođah, luándukatastrofeh teikâ viijđes tullâpuáluh – iä keejâ raajijd, já nube eennâm ferttee ain išediđ.
EU:st lii aanoost ovdâmerkkân eurooplâš pyecceitipšokorttâ tađe várás, et tiipšon piäsá olgoenâmijn‑uv. Liijká systeem vuáđuduvá toos, et tipšoost šoddâm máávsuh sajanmáksojeh maŋeláá. Sveiccijn ääših láá muálkkáábeh tondiet ko tot lii EU ulguupiälááš eennâm, já monâttâllâmvyevih vuáđuduveh enâmijkoskâsáid sopâmuššáid.
Koččâmuš paijeel 100 000 eurost lii ruđâlávt uccâ summááš staatâ mittoin, mut ääšist lii eenâb-uv symboollâš merhâšume, mii kuáská solidaarlâšvuotân, vyestivuárulâšvuotân já toos, moin naalijn ránnjáenâmeh kohtâleh nubijdis kriisâtiileest.
Tääl iä lah val uáinusist meerhah kompromissijn. Máhđulâš lii, et ovtâskâs pyecceeviäsurekigist šadda stuárráb diplomaatlâš viže – já siämmást ovdâmerkkâ tast, mon herkis äšši täsitiädu uuccâm loopâloopâst lii Euroopist ohtsâšpargo ornim já koloi sajanmäksim viekkiistâlmist.
Käldee:
– Crans-Montana : la Suisse réclame plus de 100 000 euros à l’Italie pour des hospitalisations, Meloni assure qu’elle ne paiera pas (leparisien.fr)
Kove: European Union (Wikimedia Commons)