Eestieennâmlâš puohčâmfirma omâstem puohčâmroboteh láá kavnâm syemmilii mađhâšeijeekirdemmaašin Kaleva Suomâluovtâst suullân 30 kilomeetter keččin Tallinnast Eestieennâm kuávlučaasijn. Kirdemmaašin lii meerâ ponneest suullân 75 meetter kieŋŋâlvuođâst Keri-nommâsii čuovâtornâsuolluu aldasijn. Tot kavnui kesimáánu 5. peeivi 2024.
Syemmilâš kirdemfinnodâh Aero omâstij Kaleva, mii kiirdij 14.6.1940 Tallinnast Helsigân. Kirdemkiäinu lâi aaibâs táválâš, já Kaleva lâi kirdám tom ovdil-uv. Kyehti sovjetlittolii pommikirdemmaašin vuordii Kaleva Suomâluovtâ paajaabeln. Nubbe tain paajij váruttempääččim, mutâ Kaleva joođhij määđhi. Pommikirdemmašineh paččii Kaleva 50 meetter keččin, já mađhâšeijeekirdemmaašin puállái. Kaleva skuvgááttij vuálus meerân.
Kaleva puoh oovce mađhâšeijed jammii, iäge rummâšeh lah kuássin kavnum. Kaleva mieldi merâpoonán vuájui meiddei ennuv diplomaatpostâ. Eestieennâmliih kuálásteijeekárbáh nurrii meerâ alne kobđoo tävirijd, mutâ sovjetlittolii čääsivuálááškárbá almaidâh tuáhánvaaldij taid olssis.
Mađhâšeijeekirdemmaašin Kaleva lii lamaš lappâsist ive 1940 rääjist. Suomâ áimujotolâhmuseo iävtutátulâš juávkku usâškuođij lappum kirdemmaašin tállán ko Sovjetlitto pieđgânij 1990-lovo aalgâst. Eestieennâmlâš puohčâleijee Kaido Peremees poođij fáárun tutkâmuššáid ihetuhháát jorgálduvâst. Suu mielâst lâi uáli jo máhđulâš, et Sovjetlitto lâi jo pajedâm kirdemmaašin merâponneest, já tondiet loppâloopâst sun lopâttij uuccâm.
Vyesimáánust 2024 puohčâleijee Peremees usâškuođij lappum Kaleva uđđâsist, tastko sun lâi eidu kavnâm nube maašin, mii lâi lappum Tallinna já Helsig kooskâst ive 1935. Peremees keevtij tuođâšteijei ciälkkámušâid iššeen. Tuođâšteijeeh lijjii Kaleva koččâmsaje kävnee, Keri merâradiosajattuv hovdâ já suu išedeijee. Tuođâšteijei ciälkkámušâi lasseen sust lâi meiddei uđđâ teknologia iššeen. Peremees tuubdâi ponneest orroo kirdemmaašin maali uđđâ videoin, maid puohčâmroboteh lijjii váldám. Malli lâi siämmáš ko Kaleva-uv ađai Junkers Ju-52-3/m. ”Siämmáá saajeest iä vissâ liččii kyehti vuájum Junkers”, jurdâččij Peremees. Sun vuolgâttij videoid Suomâ áimujotolâhmuseon já Eestieennâm merâmuseon.
Suomâ áimujotolâhmuseo intendent Matias Laitinen lii uáli jo vises tast, et merâponneest orroo kirdemmaašin lii Kaleva. Eestieennâm kuávlučaasijn láá kale kavnum motomeh saksaliih Junkers-maali kirdemmašineh. Ij lah kuittâg oskottettee, et saksalâš kirdemmaašin ličij koččâm vuálus siämmáá sajan, kuus mađhâšeijeekirdemmaašin Kaleva koočâi. ”Kávnussaje tuáimá tuođâštâssân”, intendent Laitinen iätá.
Käldee:
– Matkustajalentokone Kaleva on löytynyt – oli kateissa yli 80 vuotta (www.hs.fi)
Kove: Neittamo (Wikimedia Commons)