Vuosmuš tuhháát säännid anarâškielân lii jurgâlum eŋgâlâskielâlii kirjeest ”The First Thousand Words in English”. Tot lii almostittum maaŋgâ eres-uv kielân, ovdâmerkkân ruotâ-, eesti-, jaapaan-, italia-, arabia- já hebreakielân, sehe meid tavesämikielân já nuorttâlâškielân. Algâalgâlii kirje lii ráhtám Heather Amery, já ton kuuvijd lii sárgum Stephen Cartwright.
Kirjeest kávnoo sánádâh maaŋgâpiälálijn fáádáin. Iänááš lehâstuvâin lii stuorrâ kove maaŋgâi detaljijguin tiätu pirrâsist. Váldukove lasseen kávnojeh ucebeh koveh siijđost uáinojeijee pirrâs tävirijn sehe tävirij noomah anarâškielân. Kirje álgá pääihi viistijn jeđe iälá sierâ- já purrâmâškäävpist, joođeet kaavpugân já siijdân sehe kolliistâl pyecceiviäsust, škoovlâst já tivolist-uv. Tai lasseen eres fáádáh láá ovdâmerkkân mađhâšem, roopâuásih, pihtâseh, vyestikešsäänih, šoŋŋâ já ivneh. Kirje loopâst kávnoo sänilisto, moos láá čuákkejum puoh taan kirjeest kieđâvuššum säänih puustavoornigist.
Vuosmuš tuhháát säännid anarâškielân ‑kirje heivee puohahasáid já ‑tuáváág ulmuid jieškote-uvlágán kielâtääsist. Tom puáhtá kevttiđ eenikielâlij párnái máttááttâsâst, kielâpiervâlpárnáiguin, škoovlâst já meid tagarij rävisulmuiguin, kiäh loheh anarâškielâ viereskiellân. Párnáiguin vaanhim tâi párnáitipšoo puáhtá keččâđ já tutkâđ kuuvijd sehe kavnâđ tain maaŋgâlágánijd hitruus detaljijd. Škoovlâst vist puárásub párnááh pyehtih kevttiđ kirje ovdâmerkkân mainâsij čälimist. Rävisulmui máttááttâsâst tom puáhtá kevttiđ maaŋgâ tääsist uáppei kielâtááiđu mield.
Kirje koveh láá nuuvt tievâ puohlágánijn detaljijn, ete lii älkkee orostiđ kuhheeb ááigán oovtâ siijđon já savâstâllâđ kuvij siskáldâsâst. Puáhtá ovdâmerkkân koijâdiđ, mii kooveest uáinoo, kogobeht tiätu tävireh láá, mon ennuv já mon ivnásiih toh láá… já kost fiskis čuánnjáš lii taan keerdi, tastko taggaar kávnoo jyehi lehâstuvâst. Tom ij lah ubâ ain nuuvt älkkee kavnâđ ko vistig jurdá!
Maaŋgâi soojij huámmáš, ete kirje lii šoddâm eres kuávlust já eres kulttuurist. Ovdâmerkkân sämikielâ já ‑kulttuur uáinust hyelkkisaanij uási lii aaibâs meendu kärži. Taan fáádán lohtâseijee koveh iä lah tagareh, ete anarâškielâ viereskiellân lohhee iberdičij tain njuolgist, kotemuš lii muáđá, kotemuš vist kuáski, já nabai siäsá já ime. Luhhoost hyelkkisaanij čielgiittâsah kávnojeh kirje loopâst sänilistoost, ige kirje kuuvijd tiäđustkin pyevti mutteđ jieškođe-uv kielâ já kulttuur mield, ko koččâmušâst lii jurgâlus. Iveääigih-uv láá kirjeest tuše nelji, já eromâšávt kiiđâst kirje addel viehâ ereslágán kove ko moos tavveen ässee ulmuuh láá hárjánâm. Meid kirjeest oovdânpuohtum valastâllâmšlaajah iä veltihánnáá lah puohah nuuvt tobdoseh Suomâst já Säämist, tego ameriklâš jyelgipállu já kriikeet.
Mun jieš lam lijkkum tutkâđ kuuvijd já oppâđ uđđâ saanijd eromâšávt tagarijn fáádáin, moh iä lah munjin ovdil lamaš nuuvt uáppáseh. Maaŋgah kirjeest leijee pirrâseh láá meid viehâ uđđâáigásiih, tego kirdemkieddi já tivoli, já lii-uv suotâs uáiniđ, maht anarâškielâ piergee täin kenski ij nuuvt ärbivuáválijn pirrâsijn-uv. Viehâ maaŋgâ sáánán kirje jurgâleijeeh láá vissásávt karttâm rähtiđ aaibâs uđđâ sánáduv-uv. Kirje luvâdijnân mun lam távjá orostâm mottoom sääni puotâ já jurdâččâm, mon kreatiivlâš čuávdus liigin lamaš, ovdâmerkkân ko lii ferttim keksiđ taggaar tivolisääni ko sukkârpoolvâš (su. hattara).
Sänilisto kirje loopâst lii muu mielâst uáli jo ávhálâš. Táválávt koveh jo muštâleh, mast lii saahâ, mut talle ko toh pääcih váhá epičielgâsin, te lii kuittâg máhđulâš kavnâđ sääni merhâšume suomâkielân meid sänilistoost. Säänih kávnojeh älkkeht, tastko listo lii puustavoornigist.
Vuosmuš tuhháát säännid anarâškielân lii hitruus kovekirje, mon puáhtá kevttiđ maaŋgâpiälálávt maaŋgâtááság anarâškielâ lohheiguin maaŋgâin ohtâvuođâin sehe máttááttâsâst já pääihist‑uv.
Kove: Atte Oksanen