Tuurku ollâ­opât­tu­vâst láá kek­se­jum uđđâ suonjâr­dem­mit­te­dei­jeeh, moh pier­ge­jeh komo­vuo­đâst-uv

Tuurku ollâopâttuvâst láá keksejum suonjârdemmittedeijeeh, moh killájeh sehe korrâ pakkâs já puollâš. Toh láá rahtum luándulii materiaalist, mon nommâ lii hackmaniit. Fiätulij materiaalij kemia professor Mika Lastusaari Tuurku ollâopâttuvâst muštâl Ylen, maht Euroop komovuotâkuávdáš ESA kiddiistui Tuurku ollâopâttuv totkei artikkâlist, mast sij kieđâvuššii hackmaniit. Artikkâl čallui ive 2021.

”Artikkâlist mij tuođâštijm, et hackmaniit puávtáččij kevttiđ suonjârdem mittedmist. ESA halijdij ISS‑komovuotâ­sajattuv ulgui taggaar suonjârdem­mittedeijee, mii tuáimá šleđgâttáá já mon lii älkkee stelliđ”, muštâl Lastusaari Ylen.

Ive 2022 hackmaniitpittá vuolgâttui Vuáládâhenâmijn leijee Euroop komovuotâtutkâmuš- já ‑teknologiakuávdážân (ESTEC). Ive 2024 skammâmáánust kulmâ uccâ hackmaniitpittáá vuolgâttuvvojii komovuotân SpaceX-komovuotârakkeet fáárust. Komovuođâst hackmaniitpitáh piäijojii ISS‑komovuotâsajattuv ulgui, já toh pissuu tast oovtâ ive. Ton ääigi hackmaniitpitáh killájii korrâ puolâšijd já pakkâsijd sehe suonjârdem.

”Mij uážuim puorijd puátusijd. Tääl mij tiettip, et hackmaniitist rahtum suonjârdemmittedeijeeh piergejeh komovuođâst pyereest. Čuávuvâžžân mij halijdep tutkâđ, maht komovuotâ toid vaikuttij”, iätá Lastusaari Ylen.

Hackmaniit lii vala uccáá tutkum aamnâs

Hackmaniit lii uážžum noomâs syemmilii geolog Victor Axel Hackman mield. Hackman kaavnâi mineraal 1800‑lovo loopâst Kuáládâhnjaargâst. Luándust hackmaniit kávnoo meiddei ovdâmerkkân Ruánááenâmist já Kanadast. Synteetlâš hackmaniit rahtuuškuođij 1990‑lovvoost. Toos tarbâšuvvojeh eres lasseen zeoliit, natriumklooriid já natriumsulfaat.

Hackmaniit lasseen uccáá tutkum láá meiddei ton kevttimmáhđulâšvuođah. Lastusaari já suu jođettem totkeejuávkku Tuurku ollâopâttuvâst láá áinooh totkeeh ubâ maailmist, kiäh totkeh taid. Lastusaari kuittâg muštâl Ylen, et Ruotâst lii tutkum aainâs-uv radioaktiivlii suonjârdem vaikuttâs hackmaniitân.

Lastusaari mield puátteevuođâst hackmaniit puávtáččij kevttiđ komovuotâpihtâsij siskiibeln, tastko toin naalijn puávtáččij tutkâđ, mon ennuv UV‑suonjârdem vuálásâžžân astronauteh šaddeh komovuođâst. Hackmaniit puátteevuođâst merideh kuittâg Euroop komovuotâ­kuávdáš ESA sehe Ovtâstum staatâi komovuotâ­kuávdáš NASA.

Käldee:
– Ihmeaine hackmaniitti ei ollut moksiskaan avaruuden karuissa oloissa – tutkijat povaavat sille huikeaa tulevaisuutta (yle.fi)

_{Kove: Symbioosi (CC BY 4.0 / Wikimedia Commons)}