Moonnâm ohhoost Suomâ vietij Pride-oho, já pasepeeivi lâi aalmugijkoskâsâš LGBTQIA+-peivi. Uánádâs LGBTQIA+ puátá eŋgâlâskielâst, já tot čuujoot suhâpeli- já seksuaalucceeblovvoid kullee juávhoid: lesboid, homoid, bi-ulmuid, transulmuid, queerijd, intersuhâpiälásáid já aseksuaal/aromantláid ulmuid. Plus-merkkâ čuujoot inklusiivlii káttuteermân, mii kuáská puoh seksuaal- já suhâpeliucceeblovvoid. (Lase arvetävgisaanijn pride.fi-siijđoin suomâkielân.)
Pride-peivi Avelist
Pride-okko oinui meid Aanaar kieldâst: Avveel historjá vuosmuš Pride-väzzimráiđu uárnejui pasepeeivi, kesimáánu 28. peeivi. Avveel tábáhtume lâi meid historjálâš tondiet, et Aanaar kieldâ pajedij arvetävgiliipu stáágun vuosmuu tove kuássin.
Toimâtteijee teeivâi Pride-sajan väzidijnis ulmuid, kiäh lijjii jotemin väzzimrááiđun.
Avelist suullân 70 olmožid čokkânii Avveel valastâllâmtáálu šiiljon pasepeeivi tijme 11.30. Väzzimráiđu vuolgij koskâpeeivi ääigi kieldâtáálu kulij, kuus tot poođij muádilov miinut keččin. Väzzeejuávkku čuárvui časkemciälhástuvâid väzzim ääigi. Meid anarâškielâ oinui já kullui väzzimist. Ohtâ časkemciälhástâh lâi taan čalluu paječalluu algâ: Rähisvuotâ kulá puohháid.
Väzzeeh rahttâttii ráiđuväzzimân áášánkullee lipuigijn.
Meiddei Aanaar kieldâ 150‑ive sijdâluvdá lâi fáárust Pride-väzzimist. Taat luvdá uásálist Aanaar kieldâst ive ääigi uárnejum tábáhtussáid. Taan tove luvdá hervâttui kován arvetävgi-ivnijgijn.
Sahâvuáruh Avelist
Kieldâtáálu šiljoost tuállojii kyehti kuhheeb sahâvuáru já meid motomeh ex tempore ‑saavah. Sahâvuáruid tooláin Anne Olli já Heli Huovinen.
Vuosmuu sahâvuáru toolâi Anne Olli. Sun sáárnui tast, mon juhlálâš já muččâd tot puddâ liigin, et suu päikkikieldâ Aanaar lii vuosmuu tove pajedâm stáágun arvetävgiliipu. Sun muštâlij, et Avveel lasseen meid Čevetjäävrist já Ucjuuvâst lii pajedum stáágun arvetävgilippu já et nuorah láá halijdâm Anarân-uv Pride-tábáhtume. Anne Olli tiäduttij, mon tehelâš liigin uáiniđ, et olmooš ij lah ohtuu jurduidiskijn já et sun tuhhiittuvvoo. Sun haalijd oskođ toos, et Avelist iänááš ulmuuh láá pyereh já vijđesuáinusiih. Liijká sun muurâšt tom, et arvetävgiliipust maaŋgâs láá kuittâg iäddum, ige kieldâstkin liipu pajedem lah lamaš jiešmeidlist čielgâs. Anne Olli mield Avelist ääsih kuittâg meid tagareh ulmuuh, kiäi mielâst siijdâ vuoiŋâ aatâšt, lii torvottem já ätisuáinusâš, ige sierâlágánvuotâ onnuu áárvust. ”Kii te puávtáččij kočodiđ jieijâs päikkin taggaar saje, kost ij tuubdâ, et ličij toho tiervâpuáttám?” sun lopâttij. Sun meid kiijtij lieggâsávt ulmuid, kiäh lijjii puáttám pääihi oolâ já uásálistám rááiđun.
Heli Huovinen toolâi nube sahâvuáru. Sun muštâlij jieijâs pajasšoddâmist Avelist 1980-lovvoost já tast, maht nuorâvuotân kulloo rajij vonâttem já motomin meid tovkkušem. Sun muštâlij muorâlanneest, mii máálájui polvâlannen. Sun muštâlij, maht nuorah cummâluhčii miestui tyehin já maht meid cissâeeti hiälputtui maaŋgâ nurhe tyehin. Sust alnees lii lamaš Avelist ain torvolâš tobdo, já sun mainâšij-uv savâstis taid vuorâsulmuid, kiäh onnii sist huolâ. Sun liijká eeđâi, et Avveel ij lamaš mihheen nánnáás loddepiervâlijd 1980-lovvoost. Talle lijjii vädisvuottân uáivádittee amnâseh, viehâväldi já kivsedem, moos kullii meid huáráttâllâm já homottâllâm. ”Motomáid tot lii pááccám oolâ”, Heli Huovinen muurâšt. Sun iätá, et tääl kivsedem lii sirdum neetin, mii ij liijkágin toovâ tast ollágin tuhhiittetteb ääši. Suu mielâst tot lii vaahâg toid ulmuid, kiäid vajesaahâ kuáská. ”Maggaar ovdâmeerhâ tot addel nuoráid já párnáid, jis vuorâsulmuuh iä määti lattiđ muččâdávt?” sun koijâdij.
Heli Huovinen pajedij meid taggaar eđâlduv, et ”nuorah láá moonnâm piilán”. Näävt lii vissâ jyehi suhâpuolvâst jurdâččum. Heli Huovinen eeđâi, et nuorah láá fiettiis ulmuuh, eenâb ko vuorâsulmuuh. Sij pääcih huksiđ Avveel siijdâ-uv mii maŋa. Sun tiäduttij, et meid puárisulmuin lii vijsesvuotâ, mast puáhtá oppâđ. Sun iävtuttij taggaar pirrâs huksim, kost ulmuuh pyehtih eelliđ jieijâs persovnin – tagarin tego sij jo láá-uv. Taan pirrâsist puohah uážžuh rähistiđ já leđe rähistem objektin sehe eelliđ sovâlâšvuođâst já ráávhust. ”Nuuvt kuhháá ko mij máttááttâllâp taam, Pride-lippu muštoot mii tast, et pargo lii ain koskân”, sun lopâttij já muštottij vala, et porgemáánu 8. peeivi Anarist uárnejuvvoo Säämi Pride, mii pištá ubâ peeivi.
Pride Suomâst
Meid staatârääđi lii kunnijâttâm seksuaal- já suhâpeliucceeblovoi vuoigâdvuođâid já pajedâm liipu stáágun Staatârääđi lane oovdâst lávvárduv 27. peeivi. Ton peeivi uárnejui meid Suomâ stuárráámus olmoošvuoigâdvuotâtábáhtus, Helsinki Pride.
Artikkâlkove: Marja-Liisa Olthuis