Mätkipuhelimeh láá nuuvt ko Troija hiäppušeh bakteerij leevâtmist. Návt näggee vorâs australialâš tutkâmuš.
Tutkâmušâst tárkkojuvvojii 95 mätkipuhelimid, main kávnojii paijeel 17 000 mikro-organismid. Toi kooskâst lijjii bakteereh, viruseh, kuobbâreh já ooleestelleeh.
Mätkipuhelimeh lättejeh nuuvt ko biologisiih magneeteh, iätá totkee Lotti Tajouri. Sun tuáimá molekyylbiologia já genomiik išeprofessorin australialijn Bond- já Murdoch-ollâopâttuvâin.
Mikro-organismeh mákkojeh puhelimij aaseest. Lieggâ já lahtâ tile fáálá toid eidu rievtislágán šoddâmvuáláá. Mikrobeh pyehtih peessâđ ruustigáid kieđâi teikkâ čulgâkuáškánjâsâi peht.
Totkee mield ruustigijn lijjii meiddei superbakteereh sehe antibiootresistensgeenih já virulensgeenih, moh lasetteh tavdâtovâtteijei naavcâid njuámuttiđ taavdâid.
Tavdâtovâtteijeeh šeermâst muáđoid
Tajouri mield mij sirdep tavdâtovâtteijeid maasâd muáđoid kuoskâtmáin soksâmijdân, čolmijdân já njunásân koskâmiärálávt 25 kerdid tiijmest. Central Queensland ollâopâttuv teknologiauásáduv hovdâ Meena Jha huámášut, ete bakteerij tiettum puhelimist ij automaatlávt toovât puáccám.
Stuárráámus riskâ puáccáámân puhelin kevttimist lii immuunvááijuvlijn ulmuin, tego umogáin, puáris ulmuin já kroonisávt pyeccein, eromâšávt diabetijkkárijn, Lotti Tajouri muštâl.
Almolijn hiivsigijn lii riskâ
Tajouri aaicâi eromâšávt oovtâ riskâsaje. 80 prosentid koijâdâlmân västidâm ulmuin mieđettii, et sij kevttih puhelin almolijn hiivsigijn.
Tajouri mield mij kuoskâttep almolijn hiivsigijn maŋgáid tuolvâ soojijd: hanaid, tuidâččempuálun, uksâtoppiittâhân já wc‑stoovlin. Tast maŋa mij kuoskâp jieččân puhelimân.
Wc-stoovlist riškoo kuáškánjâsah pyehtih siskeldiđ bakteerijd já virusijd sehe moonnâđ joba kyevti meetter kiäčán.
– Jis tuálvuh jieijâd puhelin hiivsigân, te kiddii hiivsigstoovli lohe ovdil tuidâččem já veelti kieđâi kuškimmaašin kevttim, mii tot-uv leevât mikrobijd.
Siho puhelin ohtii ohhoost
Iänááš koijâdâlmân västidâm ulmuuh iä kuássin siho jieijâs puhelin teikkâ sij pargeh tom harvii.
Totkeeh avžuutteh kevttiđ tááláid ruustigáid timmâ mikrosáiguliijne já desinfistemsiholdâsâid, moh siskeldeh 70‑prooseentlii stuorrâproopyyl
alkohol. Meena Jha mield návt kolgâččij porgâđ ucemustáá ohtii ohhoost.
Käldeeh:
– Mobile phones are ’Trojan horses’ for germs. Here’s how to clean them (www.abc.net.au)
– Matkapuhelimet levittävät bakteereja ja viruksia: ”Kuin Troijan hevosia” (https://yle.fi)
Kove: NIAID (PD / Wikimedia Commons)