Uđđâvuođâ­raketteh: Alme rottâs, uáivileh juáhášuveh já ruuđah kirdet­tuv­vojeh áimoid

Ihe mulsâšuvá, já alme puálá val kirjáábeht ko kuovskâseh. Eennâm tuárgist, elleeh láá jaamâs suorgânâm, já ulmui uáivileh juáhášuveh ”uđđâvuođâkuovskâsij” anolâšvuođâst. Uđđâvuođârakettij pääččim lii vuordum puddâ já meid puoh enâmustáá savâstâllum probleem uđđâvuođâjuhlomist. Maht te ääši jo haalijd uáiniđ.

Rakettij pääččim lii rituaal, mii kiäsut ulmuid. Sij puátih päihistis olgos ohtsii puudân tuáivuttiđ kuáimásis šiev uđđâ ive. Sevŋis iijâst rakettij čuovâ oro lopádâssân mastnii pyerebist: ko lii uđđâ ihe, te lii meid uđđâ algâ. Já toh raketteh láá ain nuuvt hirmâd muččâdeh, ko taid kiäččá…

Liijkágin mun jieš jiem lah rakettij kyeditteijee. Mondiet?

Rakettij pääččim hááituh ležeh kal puohháid tobdoseh. Larmâ hettee ijjâráávhu. Tot suorgât elleid já toovât streesâ ulmuid. Piäluštemlágádâsâst já poolisist lii ain huáppu. Jyehi ive pyecceiviäsuh tievih pyellim‑ já čalmevádulijn ulmuin, kiäh láá maŋgii val uáivist läädist tovkkušâm rakettijgijn, veik tuáhtáreh ain várutteh rakettij vaarâin. Njunán šliämáád maŋgâ tiijme nuuvt piškeris áimu, et lii väädis vuoiŋâđ, já čoolmijd-uv tot suovâ puáldá. Uđđâvuođâ ilo lii nuuhâm, já majemustáá iđedist lii turdij čurgim äigi: kuáros rakkeetpaketteh, kuunah, cokkiittempiergâseh já motomin päävkithánnáá raketteh-uv kávnojeh kááđui tievâ.

Já tastoo lii val ruđâlâš peeli – toh puustavlávt aalman kirdettum miljovneh. Oovtâ eehid ääigi olmijd pävkittuvvoo taggaar ruttâsumme, main puávtáččij piemmâđ kievhis ulmuid, iäláskittiđ maaŋgâid kielâid já nuuvt ain. Lii-uv tiet muádi sekundân iđestâm ilo tuođâi-uv haddees árvusâš taggaar ääigi ko tiervâsvuotâkuávdái ijjâkocemeh-uv šiäštojeh meddâl tiervâsvuotâpalvâlusâin? Raketteh tiäđust-uv máksojeh ovtâskâs ulmui puursâst, ko vist almoliih manoh máksojeh viäruruđâigijn. Tast lii vises iäru.

Amahân te čuávdus ij lekken tievâslâš rakkeetkiäldu ige raijiihánnáá pávkuttemgin. Jis ličij veik ohtsâš rakettij pääččim kostnii? Tágáreh päčimeh kepidiččii hááituid já meid šiäštáččii ruuđâ. Siämmást puávtáččij smiettâđ, lijgoččii-uv täin šeštum ruuđâin motomehkin miljovneh ulmui eellim pyereedmân toin naalijn, et uđđâvuođâ ilo ij totaallávt monâttuuččii.

Uđđâvuođâraketteh láá mii ääigi uđđâvuođâ symbool. Lii vises, et rakettij pääččim lyevvee ulmust vuáimálii dopamiincirgáttuv já pyevtit šievmielâ hormonijd uánihâš ááigán. Taat ilo pištá tuše ton ääigi ko raketteh čyevvejeh alme.

Čuávuváá tove ko alme päävkit ivnijd, puáhtá koijâdiđ, maid puorijd taigijn euroigijn ličij puáhtám porgâđ. Jis tot ličij veik miinii puorijd tavoid ulmuu jieijâs eellimpirrâsist? Mun smietâm, et ááigum jieččân ”rakkeetruđâigijn” tiiláđ peenâid, main lii tekstâ anarâškielân. Tagarij penâigijn lii ilo čalâččiđ muuštonmiärkkumijd já čäälliđ vuálá pápárijd. Talle tot pyeri tobdo paijaan pirrâ ive talle ko tuáppee peenâ kietâsis.

Kove: PublicDomainPictures (Pixabay)

Kommenteh

Čääli komment

Čääli komment.
Čääli noomâd teehin.

Luuvâ meid

Uđđâsumos uđđâseh

Toimâtteijen suomâ­miäštár­kištoin Anarist: pasepeivi 12.4.2026

Majemuš kištopeivi lii älgimin. Vuárust láá nisonij 30 kilomeetter já almai 50 kilomeetter kunâgâsmääđhih ärbivuáválijn stijláin Aanaar Juvduuväärist. Stelliittâs lii herskulâš. Almai 50 kilomeetter...

THL: Alkohol juvâstâh­vyebdim- já pođos­kulâttem Suomâst kiäp­pánij oppeet ive 2025

Suomâst statistisávt merkkejum kulâttem vuáđuld alkohol kevttim lii ain kiäppánâm, muštâl Tiervâsvuođâ já pyereestvaijeem lágádâs THL. Ive 2025 statistisávt merkkejum kulâttem lâi koskâmiärálávt suullân...

Suomâ ovdâskodde hilgoi aalmug­lâš­áánnum ellei vuoigâd­vuođâi čälimist vuáđu­laahân

Suomâ ovdâskodde hilgoi aalmuglâšáánnum ellei vuoigâdvuođâi lasseetmist Suomâ vuáđulaahân vyesimáánu 27. peeivi jienâstmist. Ánumist iävtuttui, ete vuáđulaahân čalluuččij uđđâ loho, mast kieđâvuššuuččii eres lasseen...

Tutkâmtiervuođah Fär­suolluin: Annika Pasanen joođeet­škuát uđđâ proojeekt Säämi ollâ­škoovlâst

Sahhiittâlâm Säämi ollâškoovlâ säämi sosiolingvistiik professor Annika Pasasii UArctic-kongresist Färsuolluin. Annikast láá kuhháá lamaš kyehti nahhaar: vistig-uv sun lii halijdâm peessâđ Aoteaoran já meid Färsuolluid....

Suomâ lii jieŋâ­skiäru maailm­miäštár – Taažân histor­jálâš pronssi

Suomâ vuoitij Sveeici 1–0 jotkâääigi jieŋâskiäru MM‑finalist. Fiinaalspellâ aalgij pasepeeivi tijme 21.20 Suomâ ääigi, já vuáittumoolâ šoodâi eidu koskâiijâ maŋa. MM‑kolle lii Suomân viiđâd. Suomâ sáŋgárin...