Inarinsaamen taivutusoppi lii muáddi ive tassaaš almostum kirje, mii kovvee systemaatlávt anarâškielâ sujâttem. Kirjeest kieđâvuššojeh eereeb iärrás anarâškielâ jienâduvah, jienâdâhnubástusah sehe sujâttemhaamij rähtimnjuolgâdusah. Sujâttemoopâ lasseen kirjeest kávnoo meid uánihis loho anarâškielâ ceelhâopâlijn jiešvuovijn. Inarinsaamen taivutusoppi ‑kirje lává čáállám Petter Morottaja já Marja-Liisa Olthuis.
Kirje čielgee anarâškielâ muálkkáás sujâttemoopâ nuuvt čielgâsávt ko lii peri máhđulâš. Tot kieđâvuš vuáđulávt tom, magareh sujâttemluokah nominijn já veerbâin láá, mon vuáđuld mii‑uv saanijd kulá mon‑uv luokan já maht tai juávhui säänih sojeh. Sujâttemnjuolgâdusâi lasseen kirjeest kávnojeh ennuv konkreetliih ovdâmeerhah tai njuolgâdusâi kevttimist. Kirje siskeeld meid listo anarâškielâ täsimolsomtábáhtusâin já vijđes lovo ovdâmerkkâsaanij sujâttemparadigmain. Kirje loopâst láá čielgejum kielâoppâtoppuuh, moh láá merkkejum meid kirje teevstâin.
Kirje kevttim oro älkken, tastko jyehi siijđo pajeroobdâst kávnoo siijđo fáddá sehe ivnekoodi, mii juáhá kirje jieškote-uvlágánijd oosijd uáivifáádái mield. Taah uáivifáádáh láá Jienâduvah já puustaveh, Sujâttemoppâ, Ceelhâopâliih jiešvuođah sehe Lahtoseh já sánádâh. Jyehi uáivifáádá aalgâst kávnoo ruávis siskáldâsluvâttâllâm tain aašijn, moh kieđâvuššojeh ton uásist. Siskáldâsluvâttâlmeh láá viehâ tiättáseh já oroh loogisâžžân. Motomij soojij oro, ete luvâttâllâm puávtáččij leđe ucánjáhháá vijđásub já täärhib, vâi lohhee kavnâččij älkkeebeht eidu tom ääši, mon sun lii ucâmin. Tot išedičij eromâšávt talle ko kirje kevttee lii epivises, mon lohon tiätu äšši kulloo. Nube tááhust siskáldâsluvâttâlmijn šodâččii tiäđust-uv viehâ kuheh, jis jyehi äšši luvâttâlluuččij sierâ, nuuvt ete lii iberdettee, ete kirje rähteeh láá halijdâm toollâđ luvâttâlmijd uánihâžžân já tetisin.
Uáli šiev peeli taan kirjeest láá variaatiosajeh. Sujâttemhaamijn já eres kielâamnâsijn lii adelum tuše ohtâ, taan ääigi puoh táválumos häämi, mut tehálumoseh kielâ variaation lohtâseijee säänih, häämih já kiäččuseh kávnojeh sierânâs tiätuloovást. Aašij kieŋâlub ibbeerdmist vist iššeed merkkâ, mii čuujoot nube siijđon, kost kieđâvuššâmnáál leijee ääšist kávnoo lase tiätu. Ávháliih láá meid ovdâmerkkâcelkkuuh tast, maht já maggaar ohtâvuođâst saanijd puáhtá kevttiđ.
Kirje heivee tuođâi maaŋgâlágánáid ulmuid. Anarâškielâ uáppeeh finnejeh tast systemaatlii oppâmateriaal kielâ sujâttemoopâst. Anarâškieláin pargee ulmuid, tego toimâtteijeid, jurgâleijeid já máttáátteijeid, tot lii šiev kietâkirje. Kirje puáhtá leđe ävkkin meid tagaráid totkeid, kiäh iä veltihánnáá ubâ määtigin anarâškielâ, tastko tot fáálá vuáđulii kuvvim anarâškielâ sujâttemoopâst já ton njuolgâdusâin sehe mottoom verd tiäđuid eres-uv aašijn, ovdâmerkkân anarâškielâ jienâduvâin.
Munjin čällen kirjeest lii lamaš stuorrâ ävkki. Viijmâg-uv oovtâ saajeest kávnojeh tagareh-uv suujâtmeh, moh iä oro kavnuumin ain nuuvt älkkeht já njuolgist digisänikirjeest. Tágáreh láá ovdâmerkkân ‑škyettiđ- já ‑gyettiđ-suárgásáin rahtum veerbâi, diminutiivij sehe motomij eres sätisaanij sujâttemparadigmah. Tot-uv lii eromâš ávhálâš, ete tääl mist láá čuákkejum häämist jieškote-uvlágáneh lohosäänih já toi sujâttem sehe uccâ säänih, tego puohlágáneh pronomineh (ovdâmerkkân puohah, kihheen, mihheen, jieš), maid čällee taarbâs (já vájáldit) ain uđđâsist já uđđâsist. Innig ij taarbâš jurâttâllâđ kopioid Kielâkyeimi-kirjeest já ollâopâttuv kuursâi diaid tâi uuccâđ eres kurssâmateriaalist já ervidiđ, kost eidu taat tiätu äšši kavnuuččij. Maaŋgâ ive tággáár ucâmân lii must (já vissásávt meid eres kielâpargein já ‑uáppein) moonnâm ennuv äigi.
Tagaráid ulmuid, kiäh raseh ennuv anarâškieláin, mun aainâs avžuuttâm skappuđ taam kirje. Inarinsaamen taivutusoppi lii šiev pakkeet, ohtâ tehálâš tyejipiergâs lase anarâškielâ pargee tyejipiergâskaasâst.
P.S.: Loopâst vala tuoivâ puátteevuotân. Ko lađâstâl taam kirje já uáiná ovdâmerkkân uđđâ nominloovnâi, diminutiivij sehe ‑škyettiđ- tâi ‑gyettiđ-inkoativsuárgásáin rahtum veerbâi sujâttemparadigmaid, te tast paasij aainâs-uv munjin mottoomlágán tiätuvänivuotâ, mii mana sujâttemoopâst olgoláá: maht rähtiđ jieš täid saanijd? Sänirähtim lii viehâ vijđes fáddá, moos kuleh maaŋgâlágáneh sänirähtimvyevih, tego suorgiittem já jieškote-uvlágáneh lovnimvyevih. Tärkkilub já systemaatlâš tiätu sänirähtimvuovijn ličij vissásávt maŋgáid ulmuid, kiäh pargeldeh anarâškieláin, uáli jo mávsulâš. Ovdâmerkkân uđđâsij čällee uáinust passiivveerbâi rähtim lii äšši, mii väivid ain uđđâsist, mut leš syergi talle mii peri, te sänirähtimčuolmah puátih juáhháást mottoom kooskâst oovdân. Jispa mottoom peeivi vala almostuuččij kirje anarâškielâ suorgiittemoopâst já sänirähtimist!
Kove: Atte Oksanen