Suomâst láá majemuu love ive ääigi maŋgii oinum uđđâ sorvâelleešlaajah. Moonnâm tove čohčâmáánu pelimuddoost Viitasaarist oinui härvinâš siberiavaapiit (Cervus canadensis sibiricus). Vapiteh láá oinum meiddei Maadânuorttâ- já Nuorttâ-Suomâst. Suomâ pivdoelleekuávdáá mield Suomâst láá oinum meiddei jaapaankavrâseh (Cervus nippon) já stuorrâkavrâseh (Cervus elaphus).
Suomâ pivdoelleekuávdáá eromâšsundáttâllee Mikael Wikström iätá Ylest, et vapitij, stuorrâkavrâsij já jaapaankavrâsij meeri Suomâst lii vala ucce. Vâi taah vieresšlaajah vuáđuduuččii Suomân, orásij lasseen kolgâččii leđe meiddei niŋálâsah. Näälih vist šaddeh eskin talle, ko niŋálâsah šoddâdeh vuosijd.
”Koččâmušâst láá tuše ovtâskâs elleeh iäge luándust lasaneijee näälih”, Wikström muštâl.
Siberiavapiteh já jaapaankavrâseh láá puáttám Suomân Ruošâst, ko vuod stuorrâkavrâseh láá puáttám aainâs-uv Tave-Ruotâst. Ton lasseen meccielleetiettuu emeritusprofessor Heikki Henttonen muštâl Ylest, et ovdebái iivij Maadâ-Savost já Maadânuorttâ-Suomâst láá aiccum sorvâelleeh, moh láá jurdum leđe maraleh. Maaraal lii stuorrâkavrâs vyelišlaajâ, mii iälust Koskâ-Aasiast.
Viitasaari vaapiit lii savâstittám totkeid uáli ennuv. Taat ellee lii taan räi puoh viestârpiäláámus Suomâst oinum vaapiit. Henttosii mield vapitij aiccâmušâid Suomâst čielgee tot, et Ruošâ Kärjilist láá käärdih, kost vapiteh šoddâduvvojeh. Henttonen lii meiddei ton uáivilist, et Kärjil vaapiitkaardij keežild aiccâmušah maralijn láá tuođânálásávt puástud, já ulmui uáinim sorvâelleeh láá vaarâ vapiteh.
Šlaajâi miäruštâlmist lii merhâšume, tastko uđđâ sorvâelleešlaajâi puáttim Suomân vaaikut miäcástemlahâasâttâssáid. Henttonen muštâl Ylen, et vapitijd ij uážu pivdeđ, tastko toh iä lah miäruštâllum pivdoellen. Stuorrâkavrâsijdgin ij pyevti koddeđ, tastko toh láá rávhuidittum.
Wikström arvâl, et vapiteh sättih leđe Suomâst jo eenâb-uv ko stuorrâkavrâseh. Suu mield tile sáttá kuittâg muttuđ vala puátteevuođâst, tastko Tave-Ruotâst já Tave-Taažâst stuorrâkavrâsij eellimkuávluh stuáruh ubâ ääigi. Stuorrâkaavrâs lii onnáá peeivi táválâš ubâ Nuorttâmeerâ riddokuávlust eereeb Suomâst.
Henttonen maainâš Ylen riiskâ: vapiteh já maraleh sättih pyehtiđ fárustis ooleestelleid sehe taavdâid, moid sorvâelleeh Suomâst já Euroopist iä lah hárjánâm.
Meiddei šoŋŋâdâhnubástus sáttá vaikuttiđ Suomâ sorvâelleid eres lasseen nuuvt, et puátteevuođâst Maadâ-Suomâst keessiv lii liijkás liegâs sorváid. Jis soorvah kärttih vyelgiđ taveláá čuásásub kuávloid, te toi sajan puávtáččii puáttiđ vildâšaveh, stuorrâkavrâseh já kavrâseh.
Käldee:
– Viitasaarella nähty Siperian vapiti puhuttaa tutkijoita – emeritusprofessorin mukaan uusi laji vaatii muuttamaan lakia (yle.fi)
Kove: Thomas Fuhrmann (CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons)