Afrikist láá vuottum taan ive jo paijeel 10 000 ebolanjuámumid, moh iänááš tiättojeh Kongo demokraatlii täsivääldi nuorttâuásist. Masa 5 000 olmožid láá jáámmám taavdân.
Kongo lasseen ebolanjuámumeh láá lamaš Keniast, Nigeriast já Ugandast.
Keniast vuáttojii eennâm historjá vuossâmuuh ebolanjuámumeh roovvâdmáánust. Taan räi Kenia tiervâsvuotâministeriö lii nonnim oovce njuámumid já kyehti jäämmim. Tiervâsvuotâministeriö hovdâ Patrick Amoth mield puoh njuámumeh lahtojeh nubijdis ige tast lah čáittu, ete tavdâ ličij njuámmum taan juávhu ulguubel.
Roovvâdmáánu 20. peeivi Nigeria pelestis nonnij eennâm vuossâmuu ebolanjuámmum paijeel love ihán. Njuámmum lâi finnim nissoon, kote lâi puáttám Nigeria uáivikaavpugân Abujan Ugandast. Ugandast vuáttojii kyehtlov ebolanjuámumid vyesi- já kesimáánust, mut eennâm kulluuttij porgemáánust, ete tot ličij ebolattem.
Tavdâtile Kongost ain eromâš hyeni
Kongost tavdâ lii levânâm 66 tiervâsvuotâkuávlun käävci eennâmkoddeest. Epidemia lii vaigâd haldâšiđ eereeb iärrás tiervâsvuotâkuávlui tipšokuávdái lijgekuormim tiet. Tile láá toohâm vaigâdubbon meiddei ulmui epiluáttámuš tiervâsvuotâvirgeomâhái já ‑tipšo háárán sehe tiervâsvuotâtipšo pargei pargojaskoh, moi suijân láá maŋanum tâi mävsihánnáá päälhih.
Suullân 80 prosentid čallum njuámumijn šaddeh čuovvum kontaktij ulguubeln, mii meerhâš tom, ete ain‑uv láá tagareh njuámmumrááiđuh, main tiervâsvuotâvirgeomâhááh iä tieđe. Aainâs-uv peeli jämimijn šaddeh tagarij ulmui kooskâst, kiäh iä lah valdum tipšokuávdáid, mii lii merkkâ tast, ete maaŋgâin kuávluin ulmuuh iä valagin raportist tavdâmeerhâid ollágin.
Maaŋgâin kuávluin tiervâsvuotâtipšo pargei oovdân puátih maaŋgâlágáneh háástuh, moh mulsâšudeh vuáđutáárbuin – tego hiäivulij fiävrui finniimist – ain muálkkáábáid čuolmáid. Hástun lii ovdâmerkkân finniđ perruid lyeštiđ sii pyeccee huolhijd tipšokuávdáid tâi taavdân jáámmám ulmuid torvoláid havdajáid.
Ulmui epiluáttámuš virgeomâhái háárán lii tovâttâm meid tom, ete tiervâsvuotâtipšo pargeeh láá eivi kuáhtám viehâvääldi epidemia ääigi. Maailm tiervâsvuotâornijdume WHO mield ohtâ pyecceitipšoo kuddui já nubbe tiervâsvuotâtipšo pargee lammâšui vaigâdávt roovvâdmáánu 24. peeivi Kongo nuorttâuásist Bafwasendest, ko suoi volliittuin.
Čohčâmáánust vist kongolâš politikkár kuddui, ko sun lâi piäluštâm haldâttâs ebolatooimâid radiost. Radio-ohjelmist sun lâi avžum ulmuid paittuđ njuolgâdusâid, eromâšávt torvokooskâi toollâm já kieđâi poossâm. Kongo haldâttâsân čuácá vijđes epiluáttámuš kroonisii korruptio tiet já meid tondiet, maht tot lii hoittám ovdebáid ebolaepidemiaid.
Tääl joođoost leijee ebolaepidemia kulluuttui virgálávt taan ive vyesimáánu pelimuddoost. Ton maŋa tast lii šoddâm Kongo historjá viärráámus ebolaepidemia já eennâmtieđâlávt puoh vijđásumos ebolaepidemia Afrikist. Siämmást tot lii nubben viärráámus ebolaepidemia ubâ maailmist. Taavdâ toovât härvinâš ebolavirus Bundibugyo-variant, moos ij lah tipšo ige puáhuttâs.
Käldeeh:
− 10 000 ebolatartunnan määrä ylittyi Afrikassa (yle.fi)
− Keniassa maan historian ensimmäiset todennetut ebolatapaukset (yle.fi)
− Nigeria vahvisti ebolatapauksen (yle.fi)
− Congo’s Ebola cases surpass 10,000 as fears grow of wider African spread (www.reuters.com)
− Kenya confirms new Ebola case, total at nine, health ministry says (www.reuters.com)
− Health officials race to trace source of Nigeria’s Ebola infection (www.reuters)
− Congo’s Ebola outbreak tops 10,000 cases as authorities race to slow the spread in African countries (apnews.com)
− Attackers kill nurse, severely injure health worker responding to Ebola case in eastern Congo (apnews.com)
Kove: Kritzolina (CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons)