Maaŋgah korrâ pakkâpajeh keččâlâddii Maadâ- já Koskâ-Euroop moonnâm keesi. Maaŋgâi soojij liegâs lâi paijeel 40 cekkid. Ulâttâs 48,4 °C mittedui syeinimáánu pelimuddoost Sardiniast Italiast. Eellim lâi eromâš vaigâd stuorrâ kaavpugijn. Pakkâpoojij ääigi Pariisist já ton aldasijn jamâlâšvuotâ lasanij: ulmuuh jammii kyehti keerdi eenâb ko táválávt.
Kaavpugässei eellim älkkeedittem irâttui maaŋgânáál. Roomast ulmuuh pessii elleekoveteatterij čuásis salijd nuuvtá, já Colosseum lâi turistáid áávus vala maŋŋeed ehidist.
Ulmuuh já jotolâh pajedeh liegâsvuođâ, mut peeivipaaštâ vaaikut kuittâg puoh enâmustáá. Peiviv piäiváásuonjâreh lieggejeh beetoon já asfalt, nuuvt ete kaavpugeh kumoh eenâb ko taid pirâstittee eennâmkuávluh.
”Lii mittedum, ete stuorrâ kaavpugijn lii 8–10 cekkid lieggâsub, mut táválávt tuše muáddi ceehi lieggâsub”, iätá Helsig ollâopâttuv kaavpugmeteorologia professor Leena Järvi Ylest.
Vielgis iivnest lii ävkki táálust já ton ulguubeln
Šoŋŋâdâhnubástus keežild pakkâpajeh šaddeh ain táválubbon, já toh láá ain kumebeh. Lii kuittâg ohtâ oovtkiärdánis äšši, mii iššeed: vielgis maalâ. Vielgis ivne iššeed tast, ete sehe táálu já ton aldapiirâs pisoh čuásásubbon. Tast lii meiddei tot ävkki, et áimustittemmašineh kiävttojeh ucceeb. Koskâmeerâ enâmijn tááluh láá lamaš vielgâdeh jo maŋgâčyet ihheed.
New Yorkist káátuh láá máálájum vielgâdin nyevt miljovn neljihâšmeetterid kyehtlov ive ääigi.
”Ko kaavpug čuásku, te ulmuuh pisoh tiervâsubbon, energia šiäštoo já tääbbin lii suottâsub aassâđ”, iätá kaavpugsundáttâllâm professor Mehdi Pourpeikari Heris newyorklii The City Reporter ‑uđâssiärván.
Leena Järvi muštâl, et tutkâmuštiätu vielgis káátui čuáskudeijee vaikuttâsâst lii lasanâm majemui iivij. Širotteijee maalâ áánsust táálu siste já ulguubeln sáttá leđe muáddi-uv ceehi čuásásub.
Táválâš vielgis maalâ šiiroot nyevt 80–85 prosentid čuovâst maasâd komovuotân. Purdue ollâopâttuvâst Ovtâstum staatâin lii keksejum ultravielgis maalâ, mii šiiroot joba 98 prosentid čuovâst.
Professor Jeremy Munday lii rekinistám, ete jis tágáráin maaláin máálájuuččij 1–2 prooseent eennâmpáálu aaseest, te liegâsvuotâ joskâččij paijaanmist. Sun totká ruánáá teknologia.
Šaddovistekaasui aiccâmornijdume ICOS uáivihovdâ Hannele Laine mield tot ij kuittâg lah šiev juurdâ, tastko tot sátáččij vaikuttiđ arvemeerijd já toos, kost já kuás arva.
Käldee:
– New Yorkissa jo miljoona neliömetriä kattoja maalattu valkoisiksi – talot ja ympäristö viilenevät (yle.fi)
Kove: Dietmar Rabich (CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons)