Kongo demokraatlii täsivääldi haldâttâs muštâl, ete joođoost leijee ebolaepidemia lii eennâm historjá viärráámus.
Taan ive ebolaepidemia ääigi paijeel 2 500 olmožid láá jáámmám taavdân. Nannejum njuámumeh láá masa 5 300. Ovtâstum aalmugij (OA) mield Kongost ebolan jáámá tääl ohtâ olmooš jyehi tijmepele ääigi.
Kongo ovdebáá epidemiast iivij 2018–2020 jammii váhá vuálá 2 300 olmožid. Njuámumeh lijjii talle suullân 3 400.
Kongo demokraatlii täsivääldi virgeomâhááh kulluuttii epidemia vyesimáánu 15. peeivi 2026, mut tuođânálásávt ebola lâi levânâm Kongost jo maaŋgâ oho ovdil tom.
Kongo ebolaepidemia leevvânškuođij algâaalgâst Ituri eennâmkoddeest. Tääl epidemia lii leevvânmin eromâšávt Kongo tave- já nuorttâoosijn, kost iänááš tiervâsvuotâinfrastruktuur váilu. Täin kuávluin joteh meid maaŋgah viärjuttum juávhuh, mii taha epidemia tuástum vala vaigâdubbon.
Paijeel 70 prosentid jämimijn šaddeh tiervâsvuotâkuávdái ulguubeln, muštâl WHO Afrik kuávlu hovdâ Mohamed Janabi. Tavdâ lii tääl leevvânmin kuávlust, mii lii stuárráb ko Ranska. OA ebolakoordinaattor Julien Harneis mield riskân lii, ete epidemia leevvân naaburenâmáid, jis tilán forgâ ij reagistuu.
Puoh aaigij viärráámus ebolaepidemia šoodâi Viestâr-Afrikist iivij 2013–2016. Epidemia ääigi taavdân jammii paijeel 11 300 olmožid Liberiast, Sierra Leonest ja Guineast. WHO lii arvâlâm, ete taan ive ebolaepidemia Kongost sátáččij šoddâđ vala tađe-uv viärráábin, tastko tavdâ lii leevvânmin uáli jotelávt. Peeli jämimijn láá tábáhtum majemui 20 peeivi ääigi.
Puáhuttâsah ovdeduvvojeh
Ebola Bundibugyo-variantân, mii lii leevvânmin Kongost, ij lah puáhuttâs ige tipšo. Ebolavirus leevvân njuolgâ kuoskâttâsâst rumâškolgosij peht já toovât vardemkumeštâs. WHO uáivihovdâ Tedros Adhanom Ghebreyesus lii muštâlâm, ete kyehti puáhuttâs ebolavirus Bundibugyo-variant vuástá testajuvvojeh eidu tääl ulmuin. Syeinimáánust meid kyevti tipšomáhđulâšvuođâ kliinisiih tutkâmušah algii Iturist.
WHO muštâlij moonnâm ohhoost, ete Kongo demokraatlii täsivááldán vuolgâttuvvojeh 70 000 meripittád ebolapuáhuttâsah. Taat puáhuttâs spáittá almolávt ebolan, mutâ ij Bundibugyo-variantân. WHO äššitobdei mield elleeiskoseh kuittâg čujotteh toos, ete puáhuttâs sáttá adeliđ mottoomlágán syeje meid Kongost levâneijee variant vuástá. Uđâstoimâttâh AP muštâlij moonnâm oholoopâ, ete 16 250 puáhuttâssâd pottii Kongo uáivikaavpugân Kinshasan porgemáánu 21. peeivi. Lase puáhuttâsah vuárdojeh taan ohhoost.
Käldeeh:
− Kongon demokraattisen tasavallan ebolaepidemia maan historian tappavin (yle.fi)
− Kongoon kymmeniätuhansia annoksia ebolarokotetta (yle.fi)
− Yli 2 300 kuollut Kongon kaikkien aikojen tappavimmassa ebolaepidemiassa (www.hs.fi)
− YK: Ebola vaarassa levitä naapurimaihin, kuolleita yli 2 500 (www.hs.fi)
− Ebola outbreak in Democratic Republic of the Congo now deadliest in country’s history (www.theguardian.com)
− Congo’s Ebola outbreak reaches 5,000 cases as it outpaces response efforts at unprecedented speed (apnews.com)
− Congo receives more than 16,000 doses of Ebola vaccine as it grapples with unprecedented outbreak (apnews.com)
Kove: MONUSCO Photos / Abel Kavanagh (CC BY-SA 2.0 / Wikimedia Commons)