Ovtâstum aalmugij šoddâdem-, tieđâ- já kulttuurornijdume UNESCO lii kulluuttâm kuovâmáánu 13. peeivi Maailm radiopeivin. Ive 2011 porgum julgáštus mield UNESCO iská lasettiđ tiäđulâšvuođâ radio ohtsâškodálii merhâšuumeest, ovdediđ ton kiävtu gloobaallii tiäđujyehimist já pyerediđ radiotuáimei koskâsii viärmáduv huksim. Maailm radiopeivi viättoo radio vuáđudem kunnen: radio algâttij tooimâs ive 1946.
Maailm radiopeivi viättoo tääl jo lovváád keerdi. Teeman lii New World, New Radio adai Uđđâ maailm, uđđâ radio.
UNESCO ávžoo radiosajattuvâid anneeđ ävkkin uđđâ nuuvtá resursijd tego siisâpeessâm radiovuolgâttâssáid kuávdáš tahojiermipargoniävvoid já tahojiermiškovliittâssáid. Tego ovdebái-uv ivij, meid taan ive radiosajattuvah pyehtih registeristiđ jieijâs uáinusân Maailm radiopeeivi káártán.
Radio lii jo paijeel 110 ihheed puáris huđhos. Tot lii jo kuhháá lamaš merhâšittee já pehtilis viestâdempiergâs. Radio lii hälbis media, mii heivee eromâš pyereest meccikuávlui já háváduvvee saajeest leijee ulmui juksâmân. Tot fáálá máhđulâšvuođâ uásálistiđ almolii savâstâlmân toin naalijn, et tot ij lah kiddâ ulmui škovlimtääsist. Ton lasseen radiost lii kuávdáš rooli etiviestâdmist já katastrofiššeest.
Radio ovdedem já toin ávhástâllâm oovdân maaŋgah tieđâulmuuh láá porgâm ennuv. Radiopároh láá jottáám enâmij rajij rasta já toohâm rijjâ tiäđujotteem máhđulâžžân.
Radio já tahojiermi
Tääl radiopargo lii sirduumin uđđâ ááigán. Tahojiermi puáhtá išediđ radio váldupargo oovdedmist: tieđeetmist, škovliimist já makkutmist. Ruutiinpargoid automatisistmáin radiopargeeh pyehtih vuáijuđ pyerebeht kreatiivlâšvuotân já ohtâvuođâi huksiimân ulmuigijn. Tahojiermi parga meid kieŋâlub kuldâleijeeibárdâs, pehtilub máinum, personistum kuldâleijeefiäránijd já hyenebeht ovdâstittum jienâi nonnim. Faktai täärhistmân, tiäđui visásmitmân já arkkâdâhmateriaaláin ávhástâlmân kevttum pargoniävuigijn radio puáhtá pyevtittiđ pyereeb siskáldâs toin naalijn, et olmoošlâš jurdâččem lii ain kuávdáš. Taah innovaatioh nannejeh tom puoh tehelumos ääši: kuldâleijee luáttámuš.
UNESCO Maailm radiopeeivi 2026 algâttâsâst ávžoo, et radiosajattuvah uáináččii tahojiermi šoddâm já innovistem máhđulâšvuottân – siämmást ko siäiluttuvvoo tot liegâsvuotâ, lyetittetteevuotâ já olmoošlâš uáinu, mon kuldâleijeeh aneh áárvust.
Käldeeh:
– Maailman radiopäivä (www.ykliitto.fi)
– World Radio Day 13 February (www.un.org)
Kove: Marja-Liisa Olthuis